Strona główna
Curriculum Vitae
Bibliografia
Badania wykopaliskowe
Galeria zdjęć
Linki
Kontakt
Szukaj
Ciałopalne cmentarzyska
kurhanowe
Czekanów
Horodyszcze
Izdebki-Wąsy
Rogów
Zalesie
Podsumowanie
Zespoły osadnicze
Krzesk-Królowa Niwa
Czekanów 
Czekanów, Gm. Jabłonna Lacka, pow. sokołowski, woj. mazowiesckie, st. 2.
Cmentarzysko jest położone 1,5 km na południowy wschód od współczesnych zabudowań wiejskich (Ryc. 1; lokalizacja zespołu osadniczego w Czekanowie ma mapie topograficznej) odkrył i częściowo przebadał Kazimierz Stołyhwo w 1914 roku. Składa się ono z 8 kurhanów ułożonych szeregowo.

W 1997 roku pracami wykopaliskowymi objęto dwa kurhany – nr: 6-7. Nasypy tych kopców zachowały się do wysokości 0,3-0,4 cm mierząc od współczesnej powierzchni ziemi. Pierwotnie kurhan nr 6 miał kolistą podstawę o średnicy 11 m, a kopiec nr 7 czworokątną o wymiarach 6,5 x 7,5 m. Wysokość nasypów obu kopców była zbliżona i nie przekraczała 1,8 m. Usypane one były z czystego piasku, a pod ich nasypami znajdowała się warstwa ciałopalenia zalegajaca na wtórnym złożu. Do podstawy kopców przylegały rowy przykurhanowe.
Ryc. 2. Kurhan nr 6. Profile N1 – N i W1–W: a - humus leśny [warstwa I], b - właściwy nasyp kurhanu [warstwa II], c - warstwa rozsypiskowa [IIa], d - spalenizna [warstwa III–ciałopalenia], e - calec [warstwa IV], f - pierwotne namulisko [warstwa V], g - współczesne namulisko [warstwa VI], h - pierwotny grunt [warstwa VII], l - zasięg pierwotnego nasypu, j - skóra, k - korzenie drzew.

K u r h a n nr 6 - odkryto w nim pochówek typu podnasypowego. Tworzyły go kości występujące u podstawy nasypu. Były one rozsypane na całej przestrzeni grobu. Zalegały na stropie spalenizny zalegającej na wtórnym złożu. Na podstawie przeprowadzonej analizy antropologicznej nie udało się określić liczby pogrzebanych osobników, ich wieku w chwili śmierci i płci. Badane fragmenty kostne były natomiast diagnostyczne pod względem przynależności anatomicznej. Ustalono, że pochodziły one a czaszki, tułowia i obu kończyn. Wszystkie kości były silnie przepalone i rozdrobnione. Posiadały jednolitą białą barwę.
Wyposażenie grobu tworzyły drobne fragmenty naczyń glinianych. Podobnie jak kości występowały u podstawy nasypu. Były one rozproszone na całej powierzchni grobu, podobnie jak fragmenty kostne. Do najliczniejszej kategorii znalezisk zaliczyć należy polepę w postaci drobnych grudek niekiedy z odciskami źdźbeł trawy i drobnego piasku. Występowały one razem z kośćmi i ceramiką. Do wyjątkowych znalezisk z opisywanego kurhanu zaliczyć należy p a s y i p ł a t y wyprawionej s k ó r y zwierzęcej (jelenia?). Znalezisko to odkryto w nasypie kopca, 0,20 cm powyżej pochówku. (Ryc. 2-6).

Ryc. 3. Kurhan nr 6. Znaleziska z pochówku podkurhanowego i nasypu kurhanu: a - planigrafia znalezisk z pochówku podkurhanowego, b - planigrafia skóry w nasypie kurhanu, c - współczesny zasięg kurhanu, d - pierwotny zasięg kurhanu, e - rów przykurhanowy, f - prawdopodobny zasięg rowu przykurhanowego i warstwy ciałopalenia, g - korzenie drzew, h - przepalone kości, i - rozłożona skóra, j - skóra dobrze zachowana, k - spalone drewno, l - polepa, m - naczynie nr 1, n - naczynie nr 2, o - naczynie nr 3, p - okruchy z różnych naczyń, q - naczynie nr 4, r - naczynie nr 5, s - naczynie nr 6, t - naczynie nr 7, u - naczynie nr 8, v - naczynie nr 9, w - naczynie nr 10, x - naczynie nr 11, y - naczynie nr 12, z - naczynie nr 13, ź - naczynie nr 14, ż - naczynie nr 15, ž - niewielkie fragmenty przepalonych naczyń, ß - naczynie nr 16.

Ryc. 4. Kurhan nr 6. Zdjęcie fragmentu skóry in situ.). Fot. Joanna Kalaga

K u r h a n nr 7– ujawniono w nim dwa pochówki – jeden typu podnasypowego, a drugi typu nakurhanowego. W pochówku podnasypowym przepalone kości ludzkie były rozproszone na całej przestrzeni grobu. Zalegały one, podobnie jak w kurhanie nr 6, na warstwie spalenizny złożonej na wtórnym złożu. Na podstawie przeprowadzonej analizy antropologicznej wydzielono w zbiorze badanych kości fragmenty pochodzące ze szkieletu kobiety zmarłej w wieku 20-30 lat. Były to ułamki czaszki i kończyn górnych. Jednak większość szczątków była niediagnostyczna pod względem przynależności morfologicznej, płci i wieku. Stopień przepalenia kości z omawianego kurhanu był identyczny jak w kurhanie nr 6. Razem z kośćmi zalegały fragmenty naczyń glinianych i drobne grudki polepy. Występowały one razem z kośćmi i ceramiką. Analogiczny charakter miał pochówek nakurhanowy z tym, że jego wyposażenie poza ceramiką stanowiły dwa paciorki kamienne i kawałki wyprawionej skóry trudne do jednoznacznej interpretacji. W kurhanie nr 7 odkryto konstrukcję kamienną. Znajdowała się u podstawy nasypu. Miała czworokątny kształt. Jej wymiary wewnętrzne wynosiły 5,5 x 6,5 m. Konstrukcja ułożona była z polnych kamieni. Wyznaczała pierwotny zasięg grobu i miejsce złożenia pierwszego (podnasypowego) pochówku. Drugim elementem konstrukcji był brukowany rów przykokurhanowy. Wyłożony był otoczakami granitowymi średniej wielkości. Nasyp kurhanu wykonany był z czystego piesku.
Ryc. 7.Czekanów. Kurhan nr 7. Planigrafia znalezisk z pochówku podkurhanowego: a - kamienie z bruku rowu przykurhanowego, b - kamienie z obstawy nasypu, c - przepalone kości, d - polepa, e - naczynie nr 3, f - naczynie nr 1, g - naczynie nr 2, h - naczynie nr 4, i - naczynie nr 6, j - naczynie nr 5, k - nóż, l - róg, m - korzenie drzew, n - prawdopodobny zasięg współczesnego nasypu, o - zasięg warstwy ciałopalenia, p - współczesny zasięg nasypu, r - rów przykurhanowy;

C h r o n o l o g i a:
Kazimierz Stołyhwo o nekropolii w Czekanowie wypowiadał się jako pochodzącej z okresu wczesnośredniowiecznego. Krystyna Musianowicz wydatowała ją na XVII wiek. Wyłączyła więc ją z grupy cmentarzysk wczesnośredniowiecznych. Za Krystyną Musianowicz postąpili też inni badacze. W świetle źródeł pozyskanych z kurhanów nr: 6-7 uznać należy, że założono je między XI a połową XIII wieku. Podstawę ich datowania stanowi analiza ceramiki, w tym fragmentów zaliczonych do klasycznego typu drohiczyńskiego. Inne zabytki nie mają wpływu na datowanie obu mogił. Wobec powyższych ustaleń chronologicznych wydaje się, że nie badane jeszcze wykopaliskowo kurhany tworzące nekropolę w Czekanowie pochodzą prawdopodobnie z młodszej fazy okresu wczesnośredniowiecznego. Wobec powyższego ponownie obiekt ten zaliczyć należy do pochodzącego z wczesnego średniowiecza.