Strona główna
Curriculum Vitae
Bibliografia
Badania wykopaliskowe
Galeria zdjęć
Linki
Kontakt
Szukaj
Ciałopalne cmentarzyska
kurhanowe
Czekanów
Horodyszcze
Izdebki-Wąsy
Rogów
Zalesie
Podsumowanie
Zespoły osadnicze
Krzesk-Królowa Niwa
Horodyszcze 
Horodyszcze, gm. Wisznice, pow. bialski, woj. lubelskie, st. IV

     Cmentarzysko składa się z 10 kurhanów. Odkryte zostało przez Andrzeja Hinicza w 1963 roku. Badania wykopaliskowe jednego kopca przeprowadziła Stefania Hoczyk-Siwkowa w 1965 roku, dziewięć pozostałych mogił rozkopano w latach 1991, 1993-1994. Nekropola znajduje się w lesie, w odległości 1,8 km na południowy wschód od kościoła we wsi. Powierzchnia cmentarzyska wynosi 0,5 ha. Groby zachowały się w postaci nasypów kolistych o średnicy od 5,5 do 8 m lub czworobocznych o wymiarach 5 X 6 m i wysokości od 0,2 do 0,5 m. Kurhany usytuowane są parami i pojedynczo. Obie kategorie grobów nie tworzą oddzielnych ugrupowań, lecz występują obok siebie.

Ryc. 1. Lokalizacja zespołu osadniczego w Horodyszczu. 1) cmentarzysko kurhanowe, 2) grodzisko, 3-4) osady przygrodow
Ryc. 1. Lokalizacja zespołu osadniczego w Horodyszczu. 1) cmentarzysko kurhanowe, 2) grodzisko, 3-4) osady przygrodow

        Po przeprowadzanych badaniach stwierdzono, że pierwotnie nasypy kurhanowe były kolistego (90%) lub czworobocznego (10 %) kształtu. Średnice kolistych kopców wynosiły od 3,5 do 6 m, a wysokość od 0,8 do 1,8 m. Natomiast wymiary kurhanu czworobocznego u podstawy wynosiły 3,5 X 4 m a wysokość nasypu 1,5 m. U podstawy nasypów znajdowały się dookolne lub półksiężycowate rowy przykurhanowe. Nie były one widoczne na współczesnej powierzchni ziemi. Budowa kurhanów nie była skomplikowana. Nasypy ich wykonane były z czystego pisku. Pod nimi zalegała warstwa ciałopalenia, złożona na wtórnym złożu i na rytualnie oczyszczonym gruncie. W 40 % mogił znajdowały się jamy podkurhanowe. Nie miały one wewnętrznych konstrukcji. W przekroju posiadały lejkowaty kształt, w planie były koliste lub owalne. Ich głębokość wynosiła od 0,3 do 0,8 m a średnica od 1 do 1,5 m. Usytuowane były pośrodku grobów. Wypełniała je warstwa ciałopalenia. W żadnej jamie nie stwierdzono śladu pochówku ani wyposażenia grobowego. Kurhany z jamami nie tworzyły wyodrębnionej kwatery na cmentarzysku. Były one rozmieszczone między kopcami bez takich zagłębień (Ryc. 2). Do istotnych odkryć zaliczyć należy dobrze zachowaną, czworoboczną, drewnianą konstrukcję podkurhanową w jednym z kopców (nr 4). Na ślady podobnego obiektu natrafiono jeszcze w jednym grobie (nr 10). Łącznie mogiły z drewnianymi konstrukcjami wewnątrzkurhanowymi na nekropoli horodyskiej stanowiły 20 % ogółu grobów (Ryc. 3). W świetle dostępnych danych czworobok z Horodyszcza stanowi znalezisko odosobnione na obszarze podlaskiego przełomu Bugu, ale nie jedyne na ziemiach wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny.

Pochówki były typu pod- i nasypowego. Z przeprowadzonych obliczeń statystycznych wynika, że większy (70 %) był udział kurhanów z podnasypową lokalizacją szczątków kostnych przy mniejszym odsetku (30 %) grobów z pochówkami złożonymi na nasypach (Ryc. 3). Groby z pochówkami pod- i nasypowymi nie tworzyły oddzielnych pól grzebalnych. W kurhanach z podnasypową lokalizacją pochówków kości zalegały na warstwie ciałopalenia, koliście w stosunku zarysu grobu i w postaci skupisk różnej wielkości. W wyniku szczegółowej analizy antropologicznej i archeologicznej stwierdzono, że były w każdym grobie były to pochówki zbiorowe. Znajdowały się w nich kości osobników zmarłych w wieku od infans I do maturus w tym mężczyzn i kobiet. Badane fragmenty kostne pochodziły z czaszek, tułowi i obu kończyn analizowanych szkieletów. Wszystkie szczątki były silnie przepalone, rozdrobnione i posiadały jednolitą białą barwę. W poszczególnych grobach kości wyróżnionych osobników były rozproszone, to znaczy zalegały w kilku skupiskach jednocześnie. Jeśli chodzi o pochówki nakurhanowe to i one należą do kategorii zbiorowych, ale ich geneza nie jest tak jednoznaczna jak w przypadku podnasypowych. Do ważnych odkryć zaliczyć należy obecność przepalonych kości zwierzęcych (młodego konia) wśród kości ludzkich. Znaleziska te poświadczają znane ze źródeł pisanych przekazy o paleniu zwierząt ofiarnych razem z umarłymi na stosach ciałopalnych.

Wyposażenie obu kategorii pochówków na cmentarzysku w Horodyszczu jest jednorodne. Są to różnej wielkość fragmenty naczyń glinianych pochodzące z ich górnych, środkowych i dolnych części. Podkreślić należy istotny fakt, że w kilku kurhanach z podnasypową lokalizacją pochówków stwierdzono zespoły ceramiczne charakteryzujące się współwystępowaniem naczyń o prymitywnych cechach technologicznych i morfologicznych z okazami zaawansowanymi pod względem techniki i sposobu wykonania. Odkrycie to zaliczyć należy do rzadko występującego na nekropolach ciałopalnych.

C h r o n o l o g i a: X-1 połowa XI wieku podstawę datowania stanowi analiza ceramiki.