Strona główna
Curriculum Vitae
Bibliografia
Badania wykopaliskowe
Galeria zdjęć
Linki
Kontakt
Szukaj
Zespoły osadnicze
Krzesk-Królowa Niwa
Ciałopalny obrządek pogrzebowy w Międzyrzeczu Liwca, Bugu i Krzny 
Dr. Joanna Kalaga
alt= Celem pracy jest próba charakterystyki ciałopalnego obrządku pogrzebowego na obszarze dużego zakola Bugu w okresie wczesnego średniowiecza. Zasięg terytorialny rozpatrywanych zjawisk wyznacza na wschodzie i północy podlaski przełom Bugu. Granicę zachodnią określa dorzecze Liwca, a południową – Zielawa z dopływami, rzeka będąca głównym dopływem Krzny. Przedmiot badań stanowią źródła archeologiczne pochodzące z trzydziestu ośmiu pewnych i domniemanych zespołów grobowych. Większość z pochodzi z badań wykopalisk z lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Zakres chronologiczny monografii obejmuje okres rozpoczynający się w drugiej połowie VI wieku, a kończący się w XIII stuleciu.

Książka składa się z pięciu zasadniczych rozdziałów. W pierwszym z nich umieszczono zagadnienia wstępne dla rozpatrywanej problematyki. Wskazano na cel i przedmiot badań, uwzględniono zakres terytorialny i chronologiczny analizowanych zagadnień. W dalszej kolejności omówiono stan i historię badań nad kształtowaniem się ciałopalnego obrządku pogrzebowego. Zwrócono też uwagę na metodę prowadzenia badań wykopaliskowych, na cmentarzyskach kurhanowych.

Drugi rozdział poświęcono charakterystyce środowiska geograficznego. Omówiono w nim krainy geograficzne, geomorfologię terenu, sieć hydrograficzną, gleby i szatę roślinną. Informacje zawarte w nim stanowią punkt wyjścia do analizy położenia poszczególnych grobów lub cmentarzysk w stosunku do rzeźby i hydrografii terenu. Pozostałe elementy środowiska przyrodniczego a więc rozkład współczesnych gleb i szaty roślinnej, z uwagi na mniejszą przydatność do studiów archeologicznych, wykorzystano w ograniczony sposób.

W trzecim rozdziale zamieszczono katalog źródeł archeologicznych. Uwzględniono w nim wszystkie wczesnośredniowieczne groby z pochówkami ciałopalnymi znane z obszaru środkowo-zachodniego dorzecza Bugu: a) wymieniane w literaturze przedmiotu, b) zarejestrowane w archiwach muzealnych i urzędach konserwatorskich, c) odkryte ostatnio w trakcie badań archeologicznych oraz d) wskazane przez miejscową ludność.

Poszczególne stanowiska sepulkralne zaprezentowano w kolejności alfabetycznej nazw miejscowości, w których je zlokalizowano. Opis poszczególnych stanowisk przedstawiono według wypracowanego schematu zamieszczonego poniżej.

W czwartym rozdziale zawarto analizę źródeł archeologicznych. Rozdział ten podzielono na trzy części. W pierwszej omówiono zespoły grobów płaskich, jamowych, w drugiej kurhanowych natomiast w trzeciej – pochówki ciałopalne złożone w grobach na cmentarzyskach szkieletowych, rzędowych, typu mazowieckiego. W każdym przypadku brano pod uwagę położenie grobów lub cmentarzysk względem rzeźby terenu, sieci hydrograficznej i współczesnych osiedli. Uwzględniono budowę poszczególnych kategorii grobów, a w przypadku cmentarzysk – ich wielkość i wewnętrzne rozplanowanie. W odniesieniu do pochówków ciałopalnych na nekropolach typu mazowieckiego interesowano się ich lokalizacją w stosunku do grobów szkieletowych. Przedmiotem osobnych studiów była analiza wyposażenia trzech wspomnianych typów mogił ciałopalnych. Wskazano na rodzaj znajdowanych przedmiotów, ich ilość i wzajemne występowanie ze sobą. Równolegle prowadzono też studia porównawcze, przestrzenno-chronologiczne rozpatrywanych cech obrządku pogrzebowego zarówno między poszczególnymi zespołami grobowymi odkrytymi w międzyrzeczu Liwca i Bugu, jak i znanymi z pozostałych ziem polskich i słowiańskich.

Rozdział piąty poświęcono wnioskom. Ograniczono je tematycznie do dwóch zasadniczych zagadnień: rekonstrukcji ostatniego etapu pogrzebu ciałopalnego i chronologicznego zróżnicowania omawianych zjawisk sepulkralnych. Pierwsze z wymienionych zamierzeń zrealizowano przede wszystkim na podstawie źródeł archeologicznych. Uwzględniono również przekazy pisane. Zasygnalizowano wreszcie kwestie wiążące się z pojawieniem się na Pobużu rytuału szkieletowego i chrystianizacji tych ziem jak i faktu długiego przeżywania się pogańskich praktyk grzebania zmarłych.

W Aneksie (Rozd. VI) umieszczono analizę surowcową, technologiczną, stylistyczną i chronologiczną ceramiki pochodzącej z wyposażenia grobów ciałopalnych badanych w latach 1983 i 1991-1998. Zdecydowano się oddzielnie omówić te zagadnienia z uwagi na to, że stanowią one odmienny i obszerny zespół zagadnień nie wiążących się bezpośrednio z głównym wątkiem monografii.

Integralną część prezentowanej monografii stanowią ilustracje (58) i zestawienia tabelaryczne (86). Książkę zamyka bibliografia tematyczna licząca 400 pozycji.